حاقّه (الحاقّه)، شصت و نهمین سوره قرآن کریم در ترتیب مصحف است که در جزء ۲۹ قرآن کریم قرار گرفته است. این سوره پس از سوره مُلک و پیش از سوره معارج نازل شده است. سوره حاقّه دارای ۵۲ آیه است. در روایات آمده است که این سورهی مبارکه دربارهی امیرالمؤمنین(ع) نازل شده است. در این مقاله میخواهیم درباره شان نزول و خواص و فضیلت سوره الحاقه با شما مخاطب عزیز صحبت نماییم.
شان نزول سوره الحاقه
سوره حاقّه در مكه بر پیامبر اسلام صلیاللهعلیهوآله نازل شده است. سوره حاقّه در فضای انکار مشرکان مکه نسبت به قیامت و عالم آخرت و همچنین تشکیک به نبوت پیامبر اسلام نازل شده است خداوند متعال در این سوره اوصاف قیامت و نیز سرنوشت امتهای گذشته را که به سبب انکار پیامبرانشان نابود شدهاند را ذکر میکند. همچنین با وصف عالم آخرت و اصحاب یمین و شمال به مشرکان مکه در مورد عناد و انکارهایشان نسبت به پیامبر هشدار میدهد شاید که پند گیرند.
سوره حاقّه آهنگى بس عجيب و دلربا دارد، مطالب آن در نهايت انسجام است، فصاحت و بلاغت آن «يدرك و لا يوصف» است، آيات شريفه آن تا آيه بیستونه با مصادر و اسماء فاعل كه همه در يك وزن هستند تمام مى شوند نظير: قارعه، طاغيه، عاتيه، باقيه، جاريه و مانند آن، آن گاه آخر آيات عوض مى شود ولى انسجام عجيب هم چنان باقى است .
موضوع سوره الحاقه چیست؟
سوره حاقه ۵۲ آیه، ۲۶۱ کلمه و ۱۱۳۳ حرف دارد و جزو سورههای مُفَصَّلات (دارای آیات کوتاه) است.
مباحث سوره حاقّه بر سه محور است:
محور اول: كه مهمترين محورهاى بحث اين سوره است مسائل مربوط به قيامت و بسيارى از خصوصيات آن مى باشد، و لذا سه نام از نامهاى قيامت يعنى «حاقه» و «قارعه» و «واقعه» در اين سوره آمده است.
محور دوم: بحثهايى است كه پيرامون سرنوشت اقوام كافر پيشين، مخصوصا قوم عاد و ثمود و فرعون، مى باشد كه مشتمل بر انذارهاى قوى و مؤكدى است براى همه كافران و منكران قيامت.
محور سوم: بحثهايى است پيرامون عظمت قرآن و مقام پيامبر صلیاللهعليهوآله و كيفر تكذيب كنندگان.
مهم ترين هدف سوره حاقّه يادآورى رستاخيز و تأكيد بر وقوع آن است.
سوره کوثر کی و چرا نازل شد؟
فضائل و خواص سوره الحاقه
ابىبنكعب از پيغمبر صلیاللهعلیهوآله روايت نموده كه فرمودند: «هركس سوره الحاقّه را قرائت كند خداوند حساب او را آسان خواهد كشيد».
جابر جعفى از حضرت امام باقر عليهالسلام روايت نموده كه فرمودند: «سوره الحاقّه را زیاد قرائت کنید. و البته قرائت آن در نمازهاى واجب و مستحب از ايمان به خدا و پيامبر است و از قارى آن دينش گرفته نشود تا خدا را ملاقات كند»
در روایتی دیگر از رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم آمده ست: هر که یازده آیه از سوره حاقه را بخواند خدای تعالی او را از فتنه دجّال نگاه می دارد و اگر همه سوره را بخواند موجب نورانی شدن او از سر تا پا می شود.
محافظت از جنین و بالا بردن ضریب هوشی طفل با قرائت سوره الحاقه
از رسول گرامی اسلام صلی الله علیه وآله وسلم نقل شده است: …اگر سوره حاقه را بنویسند و زن باردار آن را به همراه خود داشته باشد فرزندی که در شکم دارد به اذن خداوند حفظ می شود و اگر آن را بنویسند پس از شستن آب آن را به طفل شیرخوار بدهند تا بنوشد آن طفل دارای حافظه و هوش بسیار می شود.
امام صادق علیه السلام نیز در روایتی فرمودند: اگر کودکی از آب نوشته شده سوره حاقه بنوشد بسیار باهوش می شود و خداوند او را به سلامت می دارد و به بهترین شکل رشد و نمو می کند.
اگر آب شسته شده سوره حاقه را زن بارداری بنوشد طفلش بسیار باهوش و ذکاوت می شود و از آزار دهنده ها و شیاطین حفظ می شود و اگر نوشته آن را زن باردار همراه خود داشته باشد جنین در شکم از هر آفت و سویی حفظ می شود.
آیات مشهور سوره الحاقه
- وَلَوْ تَقَوَّلَ عَلَيْنَا بَعْضَ الْأَقَاوِيلِ لَأَخَذْنَا مِنْهُ بِالْيَمِينِ ثُمَّ لَقَطَعْنَا مِنْهُ الْوَتِينَ (آیات ۴۴ـ۴۶)
ترجمه: اگر او (پیامبر) سخنی دروغ بر ما میبست، ما او را با قدرت میگرفتیم؛ سپس رگ قلبش را قطع میکردیم.
این آیات تهدید میکنند اگر پیامبر(ص) سخنی را به دروغ به خداوند نسبت دهد، خداوند از او انتقام خواهد گرفت. یعنی مراد این آیات این است که ممکن نیست فرستاده خداوند چنین عملی انجام دهد. پس پیامبر(ص) در گفتارش صادق است و آنچه میگوید کلام الهی است. یادآوری این نکته نیز ضروری است که آیه خطاب به پیامبری است که از سوی خدوند مبعوث شده و در رسالتش صادق است وتهدید متوجه اوست، نه این که هر کس به دروغ ادعای پیامبری کرد حتماً مشمول این تهدید خواهد شد زیرا برخی از این مدعیان نبوت گرفتار عذاب نشدهاند.در تفسیر البرهان در روایتی آمدهاست هنگامی که پیامبر گفت «مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلَاه» (حدیث غدیر)، عَدوی گفت: این را خدا نگفتهاست و او بر خداوند بستهاست. در این هنگام آیه «وَلَوْ تَقَوَّلَ عَلَيْنَا…» نازل شد.
- لِنَجْعَلَهَا لَكُمْ تَذْكِرَةً وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ (آیه۱۲)
ترجمه: تا آن را براى شما [مايه] تذكرى گردانيم و گوشهاى شنوا آن را نگاه دارد. در روایات فراوانی که از اهل سنت و شیعه نقل شده منظور از «اذن واعیه» بر طبق تصریح رسول خدا(ص) شخص امیرالمؤمنین(ع) است. ابن عباس در روایتی از پیامبر(ص) نقل کرده که پیامبر(ص)به علیّبنابیطالب (ع) فرمود: «یا علی! خداوند به من امر کرده که به تو نزدیک شوم و از تو دور نباشم و تو و کسانی را که تو را دوست دارند دوست داشته باشم و به تو یاد بدهم و تو گوش فرا دهی و شایسته است بر خدا که تو گوش فرا دهی، پس خداوند نازل کرد: وَ تَعِیَها أُذُنٌ واعِیَةٌ. پیامبر (ص) فرمود: «یا علی از پروردگارم خواستم که گوش تو را چنین کند». علی (علیه السلام) میگفت: «از وقتی که این آیه نازل شد، گوش من چیزی را از خیر و علم و قرآن نشنیده مگر اینکه آن را فهمیده و حفظ کردهام».
علامه طباطبائی نویسنده تفسیر المیزان براین باور است که در این آیه به هر دو گونه هدایت یعنی هدایت به معنی نشان دادن راه (ارائة الطریق)و به معنای رساندن به مقصود ( الایصال الی المطلوب) اشاره شده است. زیرا از سنتهای الهی این است که هر موجودی را به کمال لایقش برساند و به همین جهت هر موجودی مجهز به ابزار رسیدن به هدف مورد نظر میباشد. انسان نیز از این قانون و سنت الهی استثنا نیست و يكى از سنتهاى الهى اين است كه بشر را از راه ارائه طريق به سوى سعادت حياتش هدايت كند. جمله(لِنَجْعَلَها لَكُمْ تَذْكِرَةً) به اين معنا اشاره مىكند چون تذكره به معناى اين است كه راه سعادت او را به يادش بياورند، و اين مستلزم آن نيست كه آدمى تذكر هم پيدا بكند، و حتما راه سعادت را پيش بگيرد، ممكن است تذكر در او اثر بكند، و ممكن هم هست اثر نكند.يكى ديگر از سنتهاى الهى اين است كه همه موجودات را به سوى كمالشان هدايت كند، و به سوى آن نقطه به حركتشان در آورد، و به آن نقطه برساند، جمله(وَ تَعِيَها أُذُنٌ واعِيَةٌ) به همين معنا اشاره دارد، چون وَعْى – فرا گرفتن- يكى از مصاديق هدايت شدن به هدايت ربوبى است.
